Książka ta zamyka obejmujące w sumie aż trzydzieści trzy tomy „Dzieła zebrane” Stanisława Lema - to pierwszy reprezentatywny wybór twórczości jednego z największych polskich wizjonerów, zwanego – wbrew jego woli - ojcem rodzimej fantastyki. „Lata czterdzieste. Dyktanda” są o tyle niezwykłe, że dołączono do nich płytę stanowiącą dość szczególny przewodnik po „Wszechświecie Lema”. W „Latach czterdziestych. Dyktandach” widzimy Lema, który jeszcze nie zdecydował o swej literackiej specjalności, parającego się wtedy, dla chleba, pisaniem opowieści sensacyjnych, głównie inspirowanych wojną. Wszelako to wojna prowadzi go do „miasta atomowego”, gdzie konstruuje się broń jądrową, wojna podsuwa temat rakiet itd. Stąd już krok do Lema-fantasty. Ale w tomie są też młodzieńcze wiersze, pokazujące go jeszcze z innej strony, i na koniec arcyzabawne dyktanda: być może najśmieszniejsze teksty przezeń napisane.